تحول در نظام پیش‌دفاع دکتری دانشگاه آزاد؛ پایان تمرکزگرایی و آغاز نظارت مستمر

واگذاری فرآیند ارزیابی رساله‌ها به واحدهای دانشگاهی از نیمسال دوم ۱۴۰۴

نظام آموزشی و پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی در آستانه یک تحول ساختاری در مقطع دکتری تخصصی قرار دارد. بر اساس گزارش‌های اخیر و اظهارات دکتر سودابه سلیمانی، معاون علوم، مهندسی و کشاورزی دانشگاه، فرآیند «پیش‌دفاع متمرکز» که پیش از این در سازمان مرکزی برگزار می‌شد، به زودی جای خود را به یک مدل نظارتی غیرمتمرکز و مستمر خواهد داد.

از تمرکزگرایی تا نظارت در واحدهای دانشگاهی

نظام پیش‌دفاع متمرکز که در سال ۱۳۹۹ با هدف ارتقای کیفیت و نظارت دقیق بر خروجی‌های علمی دانشگاه توسط ریاست فقید دانشگاه بنیان‌گذاری شده بود، علی‌رغم دستاوردهای مثبت، چالش‌هایی همچون افزایش استرس دانشجویان به دلیل مواجهه با کمیته‌های ناشناخته را به همراه داشت.

در رویکرد جدید که قرار است از نیمسال دوم ۱۴۰۴ اجرایی شود، مسئولیت برگزاری پیش‌دفاع و نظارت بر کیفیت رساله‌ها به خود واحدهای دانشگاهی و گروه‌های آموزشی واگذار می‌گردد. این اقدام هم‌راستا با استانداردهای جهانی و الگوهای موفق سایر دانشگاه‌های معتبر بین‌المللی است.

نظارت مستمر؛ جایگزین ارزیابی‌های ناگهانی

یکی از کلیدی‌ترین تغییرات در این بخشنامه، جایگزینی «نظارت دوره‌ای» به جای «ارزیابی یک‌باره» است. در مدل جدید:

• گزارش‌های ۶ ماهه: دانشجو موظف است هر شش ماه یک‌بار گزارش دقیقی از پیشرفت کار پژوهشی خود را به گروه آموزشی ارائه دهد.
• بازخورد سازنده: اساتید در طول مسیر پژوهش، نواقص را شناسایی و به دانشجو گوشزد می‌کنند تا در مرحله دفاع نهایی با مشکلی مواجه نشود.
• کاهش استرس: با انتقال جلسه پیش‌دفاع به محیط واحد دانشگاهی و در حضور اساتید گروه، فضای ارزیابی از حالت قضاوتیِ صرف به حالت «حمایتی و راهبری» تغییر می‌یابد.

سامانه پژوهشیار و مدیریت یکپارچه

نقش سامانه پژوهشیار در این میان همچنان محوری باقی خواهد ماند. نظارت بر عملکرد این سامانه و ثبت دقیق مراحل پژوهشی، تضمین‌کننده شفافیت و رعایت استانداردهای علمی در تمامی معاونت‌ها (علوم‌انسانی، مهندسی و کشاورزی) خواهد بود.

این تغییر رویه، نه به معنای حذف استانداردهای سخت‌گیرانه علمی، بلکه به معنای اصلاح مسیر برای حمایت بیشتر از دانشجو و اطمینان از کیفیت خروجی‌های پژوهشی پیش از ورود به مرحله دفاع نهایی است. انتظار می‌رود با اجرای این طرح، نرخ موفقیت در دفاع‌های نهایی و رضایت‌مندی دانشجویان مقطع دکتری به شکل چشمگیری افزایش یابد.